Przedsiębiorca, który zauważa, że zobowiązania zaczynają przerastać możliwości firmy, często nie wie, jakie narzędzia daje mu prawo. Wiele osób kojarzy trudną sytuację finansową wyłącznie z upadłością, choć polskie przepisy przewidują cztery odrębne postępowania, których celem jest uniknięcie likwidacji działalności. Różnią się one stopniem ingerencji sądu, czasem trwania, kosztami oraz tym, kto zarządza majątkiem w trakcie procedury. Dla właścicieli firm z Kujaw i Pomorza pytanie o wybór właściwej ścieżki bywa równie praktyczne, jak pytanie o bieżącą płynność. Poniższy tekst opisuje sygnały ostrzegawcze, cztery tryby restrukturyzacji, różnice między dwoma postępowaniami układowymi, rolę nadzorcy lub zarządcy oraz sposoby spłaty zobowiązań po zawarciu układu.
Sygnały, że firma wchodzi w okres trudności finansowych
Pierwsze symptomy rzadko są dramatyczne. Zwykle zaczyna się od wydłużających się terminów płatności od kontrahentów, potem pojawiają się zaległości wobec dostawców, a przedsiębiorca zaczyna decydować, które faktury opłacić w pierwszej kolejności. Kolejnym znakiem bywa korzystanie z kredytu obrotowego i limitów nie na finansowanie rozwoju, lecz na pokrycie bieżących kosztów.
- regularne opóźnienia w płaceniu podatków, składek lub wynagrodzeń,
- wypowiedzenie lub zawieszenie umów przez banki albo leasingodawców,
- pierwsze wezwania do zapłaty i sprawy sądowe z powództwa wierzycieli,
- zajęcia komornicze rachunków lub wierzytelności,
- spadek marż przy rosnących kosztach stałych.
Im wcześniej te sygnały zostaną rozpoznane, tym szerszy wybór narzędzi pozostaje do dyspozycji. Na późnym etapie część postępowań bywa już niedostępna, bo prawo wiąże je z określoną sytuacją dłużnika.
Cztery tryby restrukturyzacji w prawie restrukturyzacyjnym
Ustawodawca wyróżnia postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Każde z nich prowadzi do podobnego celu, czyli porozumienia z wierzycielami, ale droga i zakres ochrony dłużnika są inne. Przy tematach takich jak restrukturyzacja firm bydgoszcz, punktem wyjścia jest zwykle poznanie tych czterech trybów, bo od wyboru zależy cały dalszy przebieg sprawy.
Postępowanie o zatwierdzenie układu jest najmniej sformalizowane: głosowanie nad układem odbywa się poza sądem, a sąd weryfikuje wynik. Postępowanie układowe jest rozbudowane i obejmuje szerszy krąg wierzycieli. Sanacja jest najgłębsza, przeznaczona dla dłużników, którzy potrzebują nie tylko redukcji lub rozłożenia długów, lecz także zmian w samej działalności, na przykład zwolnień grupowych czy sprzedaży części majątku.
Postępowanie o zatwierdzenie układu a przyspieszone postępowanie układowe
Oba tryby są stosunkowo szybkie i zachowują większość kontroli po stronie przedsiębiorcy, dlatego bywają porównywane. W postępowaniu o zatwierdzenie układu dłużnik obwieszcza o jego otwarciu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, co daje mu czasową ochronę przed egzekucją. Następnie samodzielnie, z pomocą nadzorcy układu, zbiera głosy wierzycieli, a dopiero gotowy układ trafia do sądu w celu zatwierdzenia.
Przyspieszone postępowanie układowe toczy się już pod nadzorem sądu, który otwiera je postanowieniem. Głosowanie odbywa się w ramach tej procedury, a ochrona obejmuje także skutki wynikające z samego otwarcia. Postępowanie jest krótsze niż pełne postępowanie układowe, lecz zakres wierzytelności, które można nim objąć, bywa węższy. Dobór między tymi dwoma trybami zależy od liczby wierzycieli, struktury zadłużenia i tego, jak szybko firma potrzebuje zabezpieczenia przed egzekucją. Szczegółowe warunki dla konkretnej firmy ocenia doradca restrukturyzacyjny lub prawnik.
Rola nadzorcy lub zarządcy w trakcie postępowania
W każdym z trybów pojawia się osoba z licencją doradcy restrukturyzacyjnego, ale jej zadania zależą od rodzaju postępowania. Nadzorca układu lub nadzorca sądowy kontroluje działania dłużnika, nie przejmując jednak zarządu. Sprawdza spis wierzytelności, ocenia czynności wykraczające poza zwykły zarząd i przygotowuje dokumenty, na których opiera się głosowanie. Dla wierzycieli jest gwarancją, że dłużnik nie wyprowadza majątku.
Zarządca występuje w sanacji. Tam do jego rąk przechodzi zarząd przedsiębiorstwem, a organy spółki zostają odsunięte od bieżących decyzji, choć w określonych sytuacjach sąd może pozostawić dłużnikowi zarząd własny pod nadzorem. Zarządca przygotowuje plan restrukturyzacyjny, prowadzi rozmowy z wierzycielami i odpowiada za realizację środków naprawczych.
Układ z wierzycielami i sposoby spłaty zobowiązań po restrukturyzacji
Układ jest umową zawieraną większością głosów w grupach wierzycieli, a po zatwierdzeniu wiąże także tych, którzy głosowali przeciw. Propozycje układowe mogą obejmować kilka rodzajów środków, a przedsiębiorca dobiera je do rzeczywistych możliwości finansowych.
- odroczenie terminów płatności,
- rozłożenie długu na raty w ustalonym harmonogramie,
- częściowe umorzenie należności,
- zamiana części wierzytelności na udziały lub akcje,
- zaspokojenie z wpływów ze sprzedaży wybranych składników majątku.
Po zatwierdzeniu układu firma wraca do prowadzenia działalności, ale z obowiązkiem terminowego wykonywania harmonogramu. Realistyczne założenia przychodowe w propozycjach układowych mają duże znaczenie, bo ich niedotrzymanie może prowadzić do uchylenia układu. W praktyce plan spłat opiera się na prognozach przepływów pieniężnych, a nie na optymistycznych oczekiwaniach.