Czy każdy podatnik może przekazać 1 procent podatku na wybraną organizację? Nie – istnieje spora grupa osób, które z różnych przyczyn zostały wykluczone z tego mechanizmu. Brak możliwości przekazania 1% dotyczy przede wszystkim osób rozliczających się na zasadach szczególnych, niektórych przedsiębiorców oraz tych, którzy w ogóle nie składają zeznania podatkowego. Warto sprawdzić, czy przypadkiem nie znajdujesz się na liście wyłączeń, zanim zaplanujesz wsparcie dla konkretnej organizacji.
Osoby rozliczające się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych
Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na ryczałcie nie mogą przekazać 1% podatku. To jedno z podstawowych ograniczeń, które wynika wprost z konstrukcji tego systemu opodatkowania. Ryczałt to uproszczona forma rozliczenia – płaci się stałą stawkę od przychodu, bez możliwości odliczania kosztów i ulg podatkowych.
Zeznanie PIT-28 nie przewiduje mechanizmu przekazywania 1% na organizacje pożytku publicznego. Jeśli więc prowadzisz jednoosobową działalność i wybrałeś ryczałt jako formę opodatkowania, automatycznie rezygnujesz z możliwości wsparcia OPP poprzez odpis podatkowy. Dotyczy to zarówno małych, jak i większych firm – wielkość przychodu nie ma tu żadnego znaczenia.
Podatnicy rozliczający się kartą podatkową
Karta podatkowa to kolejna uproszczona forma opodatkowania, z której korzystają głównie drobni przedsiębiorcy – fryzjerzy, krawcy, szewcy czy taksówkarze. Tu również nie ma mowy o przekazaniu 1% podatku.
Osoby płacące podatek w formie karty podatkowej nie składają rocznego zeznania podatkowego. Płacą ustaloną z urzędem skarbowym miesięczną kwotę i na tym kończy się ich obowiązek rozliczeniowy. Brak zeznania oznacza brak możliwości dysponowania częścią podatku. To prosty mechanizm – skoro nie ma dokumentu, w którym można by zaznaczyć organizację, nie ma też sposobu na przekazanie 1%.
Osoby zwolnione z obowiązku składania zeznania podatkowego
Nie każdy, kto osiąga dochody, musi składać PIT. Część osób jest zwolniona z tego obowiązku – i właśnie ta grupa również nie może przekazać 1% podatku.
Emeryci i renciści z jednym źródłem dochodu
Jeśli jedynym źródłem dochodu jest emerytura lub renta, a podatek został prawidłowo pobrany przez płatnika (ZUS), nie ma obowiązku składania zeznania. ZUS automatycznie rozlicza takie osoby, więc nie powstaje możliwość dysponowania 1% podatku.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy emeryt lub rencista ma dodatkowe źródła dochodu – umowę zlecenie, wynajem mieszkania czy dochody z zagranicy. Wtedy pojawia się obowiązek złożenia zeznania, a co za tym idzie – możliwość przekazania 1%.
Pracownicy z jednym pracodawcą
Osoba zatrudniona na umowę o pracę u jednego pracodawcy przez cały rok, bez innych źródeł dochodu, również może być zwolniona z obowiązku składania PIT. Pracodawca jako płatnik rozlicza pracownika rocznie i to on odprowadza należny podatek. Jeśli pracownik nie zdecyduje się złożyć zeznania dobrowolnie, nie może przekazać 1%.
Ważny szczegół: zawsze można złożyć zeznanie dobrowolnie, nawet gdy nie ma takiego obowiązku. To otwiera drogę do przekazania 1% podatku na wybraną organizację. Wystarczy wypełnić odpowiedni formularz i zaznaczyć OPP.
Osoby zwolnione z obowiązku składania zeznania mogą je złożyć dobrowolnie do 30 kwietnia. Dzięki temu zyskują możliwość przekazania 1% podatku, a często również odzyskują nadpłacony podatek.
Przedsiębiorcy opodatkowani podatkiem liniowym z pewnymi ograniczeniami
Podatek liniowy (19% stawka) sam w sobie nie wyklucza możliwości przekazania 1%. Przedsiębiorcy rozliczający się na zasadach liniowych składają zeznanie PIT-36L i mogą w nim wskazać organizację pożytku publicznego.
Problem pojawia się w specyficznych sytuacjach, gdy przedsiębiorca łączy podatek liniowy z innymi formami działalności lub ma szczególny status podatkowy. Wtedy mogą wystąpić techniczne ograniczenia w przekazaniu 1%, choć nie jest to bezwzględny zakaz.
Osoby bez dochodu lub z dochodem poniżej kwoty wolnej
Logiczne wydaje się, że ktoś, kto nie osiągnął dochodu lub zarobił poniżej kwoty wolnej od podatku, nie może przekazać 1%. I faktycznie – jeśli podatek do zapłaty wynosi zero, nie ma z czego odliczyć 1%.
Od 2022 roku kwota wolna od podatku wynosi 30 000 złotych rocznie. Osoby, których roczne dochody nie przekroczyły tej kwoty, nie płacą podatku dochodowego. W konsekwencji nie mogą też przekazać 1% na OPP, bo po prostu nie ma podstawy do obliczenia tego odpisu.
Wyjątek stanowi sytuacja, gdy mimo niskiego rocznego dochodu pracodawca lub inny płatnik pobrał zaliczki na podatek w ciągu roku. Wtedy w zeznaniu rocznym może pojawić się kwota podatku do zwrotu, ale nadal nie będzie możliwości przekazania 1% – mechanizm działa tylko wtedy, gdy jest podatek do zapłaty lub jego część po rozliczeniu.
Małoletni bez własnych dochodów
Dzieci, które nie osiągają własnych dochodów, nie składają zeznań podatkowych. To oczywiste, ale warto o tym wspomnieć, bo czasem pojawia się pytanie, czy rodzic może przekazać 1% „w imieniu dziecka”.
Nie można przekazać swojego 1% za kogoś innego, nawet za własne dziecko. Każdy podatnik dysponuje wyłącznie swoim odpisem podatkowym. Jeśli jednak małoletni osiąga własne dochody – na przykład z umowy zlecenie, praw autorskich czy wynajmu odziedziczonej nieruchomości – i składa zeznanie podatkowe, może przekazać 1% na takich samych zasadach jak dorośli.
Podatnicy rozliczający się w innych krajach
Osoby, które mieszkają za granicą i rozliczają się podatkowo w innym kraju, nie mogą przekazać 1% w polskim systemie podatkowym. Dotyczy to zarówno Polaków na stałe mieszkających za granicą, jak i obcokrajowców, którzy nie mają obowiązku rozliczania się w Polsce.
Mechanizm 1% działa wyłącznie w ramach polskiego PIT. Jeśli ktoś podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w innym państwie, tam rozlicza wszystkie swoje dochody i nie składa zeznania w Polsce, automatycznie traci możliwość wsparcia polskich organizacji poprzez odpis podatkowy.
Inaczej jest w przypadku osób, które mieszkają za granicą, ale nadal mają obowiązek rozliczenia niektórych dochodów w Polsce – na przykład z wynajmu mieszkania czy pracy zdalnej dla polskiego pracodawcy. Jeśli składają polski PIT, mogą przekazać 1% podatku.
Wyjątki i sytuacje graniczne
Nie wszystko jest czarno-białe. Istnieją sytuacje, w których pozornie wykluczona osoba jednak może przekazać 1% podatku.
Przedsiębiorca na ryczałcie, który dodatkowo pracuje na etacie, składa dwa zeznania: PIT-28 (ryczałt) i PIT-37 (umowa o pracę). Z ryczałtu nie przekaże 1%, ale z zeznania PIT-37 już tak. Podobnie osoba na karcie podatkowej, która ma dodatkowe dochody wymagające rozliczenia – może przekazać 1% z tej drugiej części dochodów.
Kolejna sytuacja: małżonkowie rozliczający się wspólnie. Jeśli jeden z nich jest na ryczałcie, a drugi na zasadach ogólnych, mogą złożyć wspólne zeznanie PIT-37 i przekazać 1% z dochodów tego drugiego małżonka. To wymaga dopełnienia formalności i wyboru odpowiedniej formy rozliczenia, ale jest możliwe.
Zmiana formy opodatkowania na kolejny rok podatkowy następuje do 20 lutego. Jeśli zależy Ci na możliwości przekazania 1%, warto rozważyć rezygnację z ryczałtu lub karty podatkowej na rzecz zasad ogólnych lub skali podatkowej.
Lista wyłączeń z możliwości przekazania 1% nie jest długa, ale obejmuje spore grupy podatników. Najczęściej dotyka przedsiębiorców korzystających z uproszczonych form opodatkowania oraz osób, które w ogóle nie składają zeznań. Jeśli zależy Ci na wsparciu konkretnej organizacji, warto wcześniej sprawdzić swoją sytuację podatkową i ewentualnie rozważyć zmianę formy rozliczenia na następny rok.